Blog

Niewybredne żarty, obraźliwe gesty, krzywdzące przekonania, utarte schematy postępowania, w końcu jaskrawie niesprawiedliwe zachowanie w stosunku do drugiej osoby – wszystko to może być przejawem dyskryminacji. Dyskryminować można z różnych powodów. Najczęściej wymienia się jednak dyskryminację ze względu na: płeć, wiek, niepełnosprawność, orientację i tożsamość seksualną, kolor skóry, narodowość lub pochodzenie etniczne, religię, wyznanie lub światopogląd. Mimo, że o problemie dyskryminacji głośno się mówi i powszechnie się z nim walczy, to doświadczenia osób, które doświadczyły tego przykrego zjawiska pokazują, że to wciąż…. za mało.

Formy dyskryminacji:

Zgodnie z definicjami zawartymi w Ustawie z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz.U. Dz.U.2020.2156) wyróżniamy dwa główne rodzaje dyskryminacji:

Dyskryminację bezpośrednią – rozumie się przez to sytuację, w której osoba fizyczna ze względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, religię, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną jest traktowana mniej korzystnie niż jest, była lub byłaby traktowana inna osoba w porównywalnej sytuacji.

Dyskryminację pośrednią – rozumie się przez to sytuację, w której dla osoby fizycznej ze względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, religię, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną na skutek pozornie neutralnego postanowienia, zastosowanego kryterium lub podjętego działania występują lub mogłyby wystąpić niekorzystne dysproporcje lub szczególnie niekorzystna dla niej sytuacja, chyba że postanowienie, kryterium lub działanie jest obiektywnie uzasadnione ze względu na zgodny z prawem cel, który ma być osiągnięty, a środki służące osiągnięciu tego celu są właściwe i konieczne. W tego typu dyskryminacji chodzi o przykładowo sytuację gdy pracodawca przewiduje premię dla osób, które pracują powyżej 40 godzin, mimo że norma pracy dla osób z niepełnosprawnością wynosi 35 h, a co za tym idzie osoby z niepełnosprawnością nie będą mogły otrzymać takiej premii.

Istnieją również inne formy dyskryminacji:

Molestowanie – to każde niepożądane zachowanie, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności osoby fizycznej i stworzenie wobec niej zastraszającej, wrogiej, poniżającej, upokarzającej lub uwłaczającej atmosfery. Przykładem molestowania może być np. uporczywe, natrętne patrzenie na drugą osobę.

Molestowanie seksualne – to każde niepożądane zachowanie o charakterze seksualnym, wobec osoby fizycznej lub odnoszące się do płci, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności tej osoby, w szczególności przez stworzenie wobec niej zastraszającej, wrogiej, poniżającej, upokarzającej lub uwłaczającej atmosfery. Typowym przykładem molestowania seksualnego jest niechciany dotyk.

Nakłanianie do dyskryminacji – to wyraźna zachęta innych osób do traktowania konkretnych osób, w sposób mniej korzystny ze względu na jedną z cech chronionych.

Mowa nienawiści – to forma dyskryminacji bezpośredniej polegającej na rozpowszechnianiu wypowiedzi i przekazów werbalnych i niewerbalnych, które szerzą, propagują i usprawiedliwiają nienawiść do określonych jednostek lub grup, najczęściej wyróżnionych ze względu na takie cechy, jak:

• kolor skóry  (to rasizm),
• pochodzenie etniczne (to ksenofobia),
• narodowość (to szowinizm),
• płeć (to seksizm),
• tożsamość płciowa (to transfobia);
• orientacja psychoseksualna (to homofobia, heterofobia);
• wiek (to ageizm),
• światopogląd (to np. antysemityzm, islamofobia).

Mowa nienawiści najczęściej spotykana jest w Internecie.

Akty prawne regulujące dyskryminację

Istnieje sporo aktów prawnych, które wyraźnie zakazują przejawów jakiejkolwiek dyskryminacji. Wśród najważniejszych z nich należy wymienić:

Europejską Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności

Artykuł  14

Korzystanie z praw i wolności wymienionych w niniejszej konwencji powinno być zapewnione bez dyskryminacji wynikającej z takich powodów, jak płeć, rasa, kolor skóry, język, religia, przekonania polityczne i inne, pochodzenie narodowe lub społeczne, przynależność do mniejszości narodowej, majątek, urodzenie bądź z jakichkolwiek innych przyczyn.

Konstytucję RP

Art.  32.  [Zasada równości; zakaz dyskryminacji]

1. Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.
2. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.

Art.  33.  [Zasada równości kobiet i mężczyzn]

1. Kobieta i mężczyzna w Rzeczypospolitej Polskiej mają równe prawa w życiu rodzinnym, politycznym, społecznym i gospodarczym.
2. Kobieta i mężczyzna mają w szczególności równe prawo do kształcenia, zatrudnienia i awansów, do jednakowego wynagradzania za pracę jednakowej wartości, do zabezpieczenia społecznego oraz do zajmowania stanowisk, pełnienia funkcji oraz uzyskiwania godności publicznych i odznaczeń.

Kodeks cywilny

Art.23 Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach

Kodeks pracy

Art.  18^3a.  [Zakaz dyskryminacji – definicje]

§1 Pracownicy powinni być równo traktowani w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, w szczególności bez względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony, zatrudnienie w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Kodeks karny

Art.  256.  [Propagowanie nazizmu, komunizmu, faszyzmu lub innego ustroju totalitarnego]

§1 Kto publicznie propaguje faszystowski lub inny totalitarny ustrój państwa lub nawołuje do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Ustawę prawo przedsiębiorców

Art.  2.  [Wolność działalności gospodarczej i równość przedsiębiorców]

Podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej jest wolne dla każdego na równych prawach.

Jak reagować na dyskryminację?

• Nie milcz, wyraź niezwłocznie swój stanowczy sprzeciw

Osoba dyskryminowana z jakiegokolwiek natychmiast musi reagować i wskazać dyskryminującej osobie, że nie godzi się z tego rodzaju traktowaniem.

• Zastosuj komunikat FUKO

F – fakt

U – uczucia

K – konsekwencje

O – oczekiwania

Przykładowy komunikat FUKO, który może wystosować osoba dyskryminowana:

„Już po raz kolejny nazywasz mnie starym nieukiem. Czuję się z tym co najmniej dziwnie i jest mi smutno. Jeśli będziesz tak dalej robił stracisz szacunek, którym darzą cię podwładni. To, że piastujesz kierownicze stanowisko nie uprawnia cię do zwracania się do mnie w ten sposób. Oczekuję, że będziesz panował nad swoimi słowami.”

• Zgłoś incydent do HR lub pracodawcy

Nie czekaj, jeśli dyskryminacja ma miejsce w pracy niezwłocznie powiadom pracodawcę lub dział HR. To na nich ciąży obowiązek przeciwdziałania dyskryminacji.

• Zgłoś fakt dyskryminacji do PIP

Jeśli pracodawcy lub działowi HR nie udało się skutecznie zareagować, wyciągnąć konsekwencji w stosunku osoby, która dopuściła się naruszeń w miejscu pracy, nie czekaj. Powiadom o incydencie Państwową Inspekcję Pracy.

• Skorzystaj z fachowej pomocy prawnika

Zgłoś się do prawnika, który pomoże Ci przeanalizować zaistniały stan faktyczny i podpowie Ci czy działania skierowane w Twoim kierunku noszą znamiona dyskryminacji. Jeśli tak, prawnik w pierwszej kolejności wystosuje w Twoim imieniu tzw. „Wezwanie do zaprzestania naruszeń”.

• Złóż pozew o zapłatę z tytułu naruszenia zasad równego traktowania

Jeśli wymienione powyżej rozwiązania nie przyniosą wymiernych rezultatów, celowe i zasadne stanie się złożenie pozwu o zapłatę (o odszkodowanie lub/ i zadośćuczynienie) przeciwko osobie, która bezpośrednio dopuszcza się naruszeń lub osobie na której ciąży obowiązek zapobiegania dyskryminacji np. w miejscu pracy. Najlepiej w takim wypadku skorzystać z doświadczenia profesjonalnego pełnomocnika, który zadba o postępowanie pod względem merytorycznym, ale i formalnym i będzie w Twoim imieniu dochodził należnych Ci roszczeń.

• Powiadom NGO, którego celem statutowym jest walka z dyskryminacją

Pomocne dla Ciebie może być także skorzystanie z pomocy organizacji pozarządowych, których celem statutowym jest szeroko rozumiana walka z dyskryminacją. Organizacja taka może wszcząć w Twoim imieniu postępowanie lub przyłączyć się do wytoczonego przez Ciebie postępowania wspierając Cię w nim.

Problem dyskryminacji w miejscach pracy, w szkołach czy w innych przestrzeniach publicznych nadal stanowi powszechną bolączkę z którą należy odważnie walczyć. Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi. W społeczeństwie nie może być miejsca na jakiekolwiek przejawy dyskryminacji, dlatego należy powiedzieć stop dyskryminacji i powziąć wszelkie możliwe starania by całkowicie wyeliminować to zjawisko.