Słowo alimenty pochodzi od łacińskiego czasownika alere, co w dosłownym tłumaczeniu oznacza żywić, karmić. Alimenty to świadczenia na rzecz osób, które z różnych powodów nie mogą samodzielnie uzyskać środków niezbędnych do utrzymania, a w miarę potrzeby środków wychowania dlatego też do ich zapewnienia zobowiązane są inne osoby bliskie. Obowiązek alimentacyjny wynika z małżeństwa, pokrewieństwa lub powinowactwa. Jak wygląda postępowanie w sprawach o alimenty? Odpowiedź poniżej.
Wyróżniamy kilka rodzajów spraw w trybie postępowania procesowego, w których można ubiegać się o alimenty:
– sprawa o zaspokojenie potrzeb rodziny (art. 27 k. r. o.),
– sprawa o rozwód, separację, unieważnienie małżeństwa,
– sprawa o pierwsze ustalenie obowiązku alimentacyjnego,
– sprawa o podwyższenie alimentów,
– sprawa o obniżenie alimentów,
– sprawa o ustalenie, że obowiązek alimentacyjny ustał.
W trybie postępowania nieprocesowego: sprawy z wniosku o nakazanie wypłaty wynagrodzenia małżonka do rąk drugiego (art. 28 k. r. o).
Kto może ubiegać się o alimenty?
W sprawach o zaspokojenie potrzeb rodziny, w sprawach o rozwód, separację, unieważnienie małżeństwa ubiegać o alimenty mogą się małżonkowie.
W sprawach o pierwsze ustalenie obowiązku alimentacyjnego, o podwyższenie alimentów,
o obniżenie alimentów, o ustalenie, że obowiązek alimentacyjny ustał – uprawniony (osoba, która ubiega się o alimenty), zobowiązany (osoba, która zobowiązana jest do płacenia alimentów).
W sprawach z postępowania nieprocesowego wnioskodawca (jeden z małżonków), uczestnik (pracodawca małżonka zobowiązanego do zapłaty alimentów lub dłużnicy innej jego należności).
Gdy osobą uprawnioną do alimentów jest małoletni (osoba, która nie ukończyła 18 lat lub nie zawarła małżeństwa) wówczas reprezentowany jest on przez przedstawiciela ustawowego (z reguły drugiego rodzica) lub rodzinę zastępczą. Gdy osobą uprawnioną jest rodzic (jego sytuacja życiowa jest równoznaczna z niedostatkiem, ale może funkcjonować samodzielnie) – może wnioskować o alimenty samodzielnie lub zrobi to w jego imieniu kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej. Gdy rodzic nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie i jest umieszczony w DPS, a jego dochody nie wystarczają na pokrycie pobytu w DPS wówczas Ośrodek Pomocy Społecznej stara się o zawarcie ugody z najbliższą rodziną, a gdy to nie jest możliwe wydaje w tym zakresie decyzję.
Osoby, które dochodzą roszczeń alimentacyjnych (uprawnieni) oraz strona pozwana (uprawniona) w sprawie o obniżenie alimentów są zwolnione z kosztów sądowych. Takie zwolnienie obejmuje koszty dochodzenia alimentów przed sądem, koszty postępowania egzekucyjnego, sytuację gdy uprawniony dochodzi roszczeń alimentacyjnych, sytuację gdy uprawniony zostaje pozwany o obniżenie alimentów bądź o ustalenie, że obowiązek alimentacyjny ustał. Zwolnienie nie obejmuje spraw z wniosku o nakazanie wypłaty wynagrodzenia małżonka do rąk drugiego (art. 28 k.r.o.). Ponadto w sprawach o alimenty zwolnienie od kosztów dotyczy także wydawania odpisów aktów stanu cywilnego jak np. skrócone akty urodzenia i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł dla pełnomocnika procesowego).
Gdzie wnieść sprawę o alimenty?
Właściwość miejscowa:
Jeśli chodzi o właściwość miejscową Sądu to w grę wchodzi właściwość ogólna (Sąd Rejonowy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania bądź pobytu pozwanego – art. 27 i 28 k.p.c.) lub właściwość przemienna (Sąd Rejonowy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej – art. 32 k.p.c.). Z kolei właściwość miejscowa w sprawach o nakazanie pracodawcy małżonka wypłaty wynagrodzenia małżonka do rąk drugiego (art. 28 k.r.o.) – Sąd miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w braku takiego miejsca Sąd miejsca pobytu wnioskodawcy.
Właściwość rzeczowa:
Co zaś dotyczy właściwości rzeczowej sądu to w sprawach o alimenty, w sprawach o zaspokajanie potrzeb rodziny, w sprawach o nakazanie wypłacania wynagrodzenia do rąk drugiego małżonka, w sprawach o ustalenie, że obowiązek alimentacyjny ustał właściwy będzie Sąd Rejonowy.
Jeśli chodzi o roszczenie o charakterze alimentacyjnym o zaspokojenie potrzeb rodziny z art. 27 k. r. o. to można je wytoczyć w powództwie o zasądzenie kwoty na zaspokajanie potrzeb rodziny skierowanym do Sądu rodzinnego (jeśli małżeństwo trwa, nawet jeśli małżonkowie pozostają w separacji faktycznej). W powództwie o rozwód bądź separację skierowanym do Sądu Okręgowego roszczenia tego można dochodzić w sprawach rozwodowych bądź separacyjnych jedynie w ramach wniosków o udzielenie zabezpieczenia na czas trwania postępowania – roszczeń można dochodzić dopóki trwa małżeństwo.
Kiedy można dochodzić alimentów na małoletnie dziecko?
- W sprawie o alimenty (przed Sądem Rejonowym w każdym czasie, zarówno w trakcie trwania małżeństwa bądź związku nieformalnego rodziców dziecka jak i po jego ustaniu), może to być sprawa o zasądzenie alimentów (gdy wcześniej nie toczyła się taka sprawa i nie ma rozstrzygnięcia), jak i o podwyższenie alimentów (gdy Sąd rozstrzygał już wcześniej co do alimentów na rzecz dziecka),
- W sprawie o ustalenie ojcostwa i o alimenty,
- W sprawie o zaspokojenie potrzeb rodziny,
- W sprawie o nakazanie wypłaty wynagrodzenia jednego z małżonków drugiemu małżonkowi,
- W sprawie o rozwód,
- W sprawie o separację,
- W sprawie o unieważnienie małżeństwa.
Kiedy można dochodzić alimentów na pełnoletnie dziecko?
- W sprawie o alimenty,
- W sprawie o zasądzenie kwoty na zaspokojenie potrzeb rodziny,
- W sprawie o nakazanie wypłaty wynagrodzenia jednego z małżonków do rąk drugiego,
- W sprawie o rozwód lub separację, ale tylko we wniosku o udzielenie zabezpieczenia poprzez ustalenie kwoty na zaspokojenie potrzeb rodziny (27 k.r.o.), w wyroku kończącym postępowanie pełnoletnie dzieci nie będą uwzględnione
Kiedy można dochodzić alimentów na małżonka/ byłego małżonka?
- W sprawie o zasądzenie kwoty na zaspokajanie potrzeb rodziny (27 k.r.o.),
- W sprawie o nakazanie wypłaty wynagrodzenia (28 k.r.o.),
- W sprawie o alimenty (rozwód, separacja),
- W sprawie o rozwód,
- W sprawie o separację,
- W sprawie o unieważnienie małżeństwa
Jakimi dowodami należy dysponować w sprawach o alimenty, by wykazać uzasadnione potrzeby osób uprawnionych do alimentów?
- Dokumenty (faktury, potwierdzenia przelewów, dowody wpłaty, zaświadczenia, dokumentacja medyczna, orzeczenia o niepełnosprawności, paragony wraz z potwierdzeniami zapłaty kartą płatniczą, nie same paragony!)
- Świadkowie
- Przesłuchanie stron
- Opinie biegłych
Jak wykazać sytuację osobistą zobowiązanego do zapłaty alimentów?
- Zeznania świadków
- Przesłuchanie stron
- Dokumenty
- Zeznania podatkowe
- Umowy o pracę i inne
- Wydruk z książki przychodów i rozchodów
- Zdjęcia
- Printscreeny z portali społecznościowych
- Zaświadczenia
- Wiadomości e- mail
- Wiadomości SMS
- Faktury, potwierdzenia przelewów, potwierdzenia zapłaty, zaświadczenia dokumentujące poziom życia zobowiązanego
Przepisy ponadto umożliwiają żądania dokumentów bądź informacji od strony bądź osoby trzeciej. Tylko w wyjątkowych sytuacjach osoba zobowiązana do przedstawienia dokumentów może się od tego uchylić. To oznacza, że jeśli w danym postępowaniu o alimenty nie dysponujemy wszystkimi niezbędnymi dokumentami lub informacjami dotyczącymi przykładowo zarobków strony zobowiązanej do alimentów możemy w pozwie wskazać by sąd zobowiązał taką stronę do przedłożenia tego typu dokumentów.
W jaki sposób wykazać osobiste starania o wychowanie i utrzymanie dziecka?
- Zeznania świadków
- Przesłuchanie stron
- Dokumenty
- Zdjęcia rodzica z dzieckiem wskazujące na wspólne wyjścia, wyjazdy itd.
- Zaświadczenia wskazujące na to, że rodzic dba o dziecko (np. przywozi i odwozi na zajęcia dodatkowe)
- Printscreeny wiadomości pomiędzy rodzicami czy rodzicami i dzieckiem, które wskazują na to, że rodzic podejmuje osobiste starania o wychowanie i utrzymanie dziecka
- Potwierdzenia rezerwacji wyjazdów
- Bilety wstępu do różnych instytucji kultury
- Faktury, potwierdzenia przelewów, potwierdzenia zapłaty, zaświadczenia dokumentujące finansowanie potrzeb dziecka
Zabezpieczenie roszczeń alimentacyjnych:
1.Uprawdopodobnienie, a nie udowodnienie roszczenia:
W postępowaniu dotyczącym zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych np. na czas rozwodu nie trzeba udowadniać, że dzieciom należą się alimenty, wystarczające jest uprawdopodobnienie tj. wskazanie jakie są koszty utrzymania i wychowania dzieci. Na tym etapie jest to wystarczające.
2.Klauzula wykonalności nadawana przez Sąd z urzędu:
Oznacza to, że nie trzeba wnioskować o nadanie orzeczeniu Sądu klauzuli wykonalności, bo Sąd zrobi to za nas z urzędu w przypadku jeśli postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia podlega wykonaniu w drodze egzekucji (art. 743 § 1 k.p.c.). Sąd z urzędu nadaje klauzulę wykonalności także tytułowi egzekucyjnemu zasądzającemu alimenty, jednocześnie doręczając wierzycielowi tytuł wykonawczy (art. 1082 k.p.c.).
3.Zabezpieczenie alimentów może obejmować całą kwotę dochodzonych alimentów, nie jak w przypadku ogólnej zasady postępowania zabezpieczającego zgodnie z którą zabezpieczenie nie może zmierzać do zaspokojenia roszczenia. To oznacza, że jeśli np. w pozwie o rozwód wnosimy o zasądzenie 1500 zł/ miesięcznie alimentów na rzecz jednego dziecka, to w postępowaniu o zabezpieczenie roszczenia alimentacyjnego na czas trwania rozwodu również możemy wnosić o udzielenie zabezpieczenia w wysokości 1500 zł/ miesięcznie na rzecz jednego dziecka.
Jakie przywileje ma wierzyciel alimentacyjny w postępowaniu egzekucyjnym?
1.Zwolnienie z kosztów postępowania egzekucyjnego
2.Nadawanie przez Sąd wyrokowi klauzuli wykonalności z urzędu
3.Wyłączenie spod egzekucji świadczeń alimentacyjnych
4.Większy zakres obowiązków komornika, mniej ograniczeń w egzekucji
Jeśli chodzi o zapowiadane w przyszłości zmiany w postępowaniu alimentacyjnym to należy
zwrócić uwagę na tak zwane natychmiastowe alimenty. W praktyce miałoby to oznaczać, że alimenty na rzecz dzieci miałyby być zabezpieczone jeszcze zanim dojdzie do postępowania sądowego. Orzekane byłyby w sposób uproszczony w postępowaniu nakazowym na skutek wniesienia pozwu na specjalnym formularzu. Taki pozew miałby być rozpatrywany w terminie 14 dni. Ustawodawca chce także ustalić procentowe stawki alimentów, które miałyby być uzależnione od minimalnej płacy krajowej.
Tematyka alimentów jest bardzo obszerna i nie sposób omówić jej holistycznie w jednym wpisie z tego też powodu, do zagadnień związanych z alimentami będę wracać w kolejnych wpisach. Jeśli masz jakieś pytania, niejasności związane z tym tematem, skontaktuj się ze mną.
