Zwierzę nie jest rzeczą. Ustawa o ochronie zwierząt z 21 sierpnia 1997 r. wprowadziła do polskiego porządku prawnego pojęcie „dereifikacji” zwierząt. Oznacza to, że zwierzęta, które poprzednio traktowane były jako rzeczy zostały na mocy powołanej ustawy „odprzedmiotowione”. Już w pierwszym artykule ww. ustawodawca wskazał, że: „Zwierzę, jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą. Człowiek jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę”. Tymczasem, chociaż coraz częściej zwierzęta traktowane są jak członkowie rodzin, to wciąż zdarzają się przykre przypadki znęcania się nad zwierzętami….
Znęcanie się nad zwierzętami to zadawanie albo świadome dopuszczanie do zadawania bólu lub cierpień. Art. 6 ww. ustawy wymienia czynności poprzez działanie jak i zaniechanie, które mogą być uznane za znęcanie się nad zwierzętami. Wśród nich wyróżnia się m.in..: umyślne zranienie lub okaleczenie zwierzęcia, znakowanie zwierząt stałocieplnych przez wypalanie lub wymrażanie, wszelkie zabiegi mające na celu zmianę wyglądu zwierzęcia, wykonywane w innym celu niż ratowanie jego zdrowia lub życia, w szczególności przycinanie psom uszu i ogonów. Używanie do pracy albo w celach sportowych lub rozrywkowych zwierząt chorych, a także zbyt młodych lub starych oraz zmuszanie ich czynności, których wykonywanie może sprawić ból, bicie zwierząt przedmiotami twardymi lub ostrymi, bicie po głowie, dolnej części brzucha, dolnych częściach kończyn. Przeciążanie zwierząt, transport zwierząt, przenoszenie lub przepędzanie ich w sposób budzący cierpienie i stres, używanie uprzęży, pęt, stelaży, więzów lub innych urządzeń zmuszających zwierzę do przebywania w nienaturalnej pozycji, dokonywanie zabiegów i operacji chirurgicznych bez wymaganych uprawnień, złośliwe straszenie lub drażnienie zwierząt, utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa bądź w pomieszczeniach albo klatkach uniemożliwiających im zachowanie naturalnej pozycji, porzucenie zwierzęcia, stosowanie okrutnych metod w chowie lub hodowli zwierząt, organizowanie walk zwierząt, zoofilia, wystawianie zwierząt domowych lub gospodarskich na warunki atmosferyczne, które zagrażają jego zdrowiu lub życiu, utrzymywanie zwierzęcia bez odpowiedniego pokarmu lub wody przez okres wykraczający poza minimalne potrzeby właściwe dla gatunku. Katalog tych czynności nie jest zamknięty, co oznacza, że także inne mogą być uznane za znęcanie się nad zwierzętami.
Gdy istnieje podejrzenie popełnienia przestępstwa znęcania się nad zwierzęciem w pierwszej kolejności może dojść do czasowego odebrania zwierzęcia właścicielowi lub opiekunowi zwierzęcia na podstawie odpowiednio decyzji wójta, burmistrza, prezydenta miasta właściwego ze względu na pobyt zwierzęcia. Zwierzę odebrane w ten sposób trafia do schroniska, gospodarstwa rolnego wskazanego przez organ lub ogrodu zoologicznego. Gdy z różnych przyczyn nie jest to możliwe, zwierzę może zostać także nieodpłatnie przekazane innej osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, które zapewnią mu należytą opiekę. To niejako procedura zabezpieczająca zwierzę przed dalszym znęcaniem się nad nim. Na tym etapie sprawcy przestępstwa znęcania się nad zwierzęciem nie musi zostać jeszcze przypisana wina. Decyzja o czasowym odebraniu zwierząt podejmowana jest z urzędu po uzyskaniu informacji od Policji, Straży gminnej, lekarza weterynarii albo upoważnionego pracownika organizacji społecznej, której celem statutowym jest ochrona zwierząt. Taka decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu, przysługuje od niej natomiast prawo do złożenia odwołania do właściwego miejscowo Samorządowego Kolegium Odwoławczego w terminie 3 dni od daty odebrania decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznaje odwołanie w terminie 7 dni. Te krótkie terminy podyktowane są tym, że zachodzi konieczność szybkiego rozstrzygnięcia co do dalszego losu zwierzęcia. To tak zwana procedura administracyjna odebrania zwierzęcia zwana także zwykłą.
Istnieje także procedura interwencyjna, znacznie przyspieszona. Stosowana jest ona wówczas gdy zachodzi stan niecierpiący zwłoki. Polega ona na tym, że w pierwszej kolejności zwierzę zostaje odebrane dotychczasowemu właścicielowi lub opiekunowi i umieszczone w odpowiedniej placówce, a dopiero potem wszczynane jest postępowanie administracyjne i w jego toku zostaje wydana decyzja odpowiedniego organu o czasowym odebraniu zwierzęcia. Procedurę interwencyjna może być zastosowana przez: Policję, Straż Gminną lub uprawnioną organizację społeczną, której celem statutowym jest ochrona zwierząt. To właśnie te podmioty są uprawnione do odebrania zwierzęcia i poinformowania o tym odpowiednio wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, celem wydania odpowiedniej decyzji w przedmiocie odebrania zwierzęcia. W tej procedurze wystarczające jest istnienie stanu zagrożenia, a nie fakt konkretnego już naruszenia zdrowia lub życia zwierzęcia. Co za tym idzie procedura interwencyjna jest stosowana częściej niż zwykła. Istotne jest to, że podmioty uprawnione do dokonania interwencji w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa znęcania się nad zwierzętami, nie może pozostawić zwierzęcia w zastanych warunkach.
W obu trybach zwykłym jak i interwencyjnym koszty transportu, utrzymania i koniecznego leczenia zwierzęcia obciążają dotychczasowego właściciela lub opiekuna.
Wskazać należy, że zwierzę nie zostanie na zawsze odebrane właścicielowi lub opiekunowi, ale do czasu rozstrzygnięcia sprawy karnej o znęcanie się nad zwierzętami. Co za tym idzie postępowanie administracyjne i karne pozostają ze sobą w ścisłym związku. Osoba, która inicjuje postępowanie o czasowe odebranie zwierzęcia w trybie administracyjnym powinna równolegle zgłosić zawiadomienie do Prokuratury lub do Policji o możliwości popełnienia przestępstwa znęcania się nad zwierzętami w trybie karnym. Wyjątkiem od tej reguły jest sytuacja, gdy odebrania zwierzęcia dokonuje Policja, wówczas wszczęcie postępowania przygotowawczego w trybie karnym powinno nastąpić z urzędu.
By można było mówić o penalizowaniu działań sprawcy, w powszechnie ugruntowanym orzecznictwie przyjmuje się, że wystarczy sama wola dokonania określonego zachowania wobec zwierzęcia np. trzymanie zwierzęcia w niesprzyjających warunkach atmosferycznych, czy trzymanie zwierzęcia w za ciasnym pomieszczeniu, a nie dążenie sprawcy do zadania cierpienia zwierzęciu.
Co dotyczy postępowania karnego w sprawie o znęcanie się nad zwierzętami to należy wskazać, że ten kto znęca się nad zwierzętami podlega karze pozbawienia wolności do lat 3, natomiast jeśli sprawca działa ze szczególnym okrucieństwem to wówczas podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Skazanie za to przestępstwo zawsze wiąże się z orzeczeniem przez sąd przepadku zwierzęcia, jeśli sprawca jest jego właścicielem. Ponadto jeśli sprawca został skazany za znęcanie się nad zwierzęciem, sąd może orzec ponadto środek karny w postaci zakazu posiadania wszelkich zwierząt albo określonej kategorii zwierząt. Natomiast jeśli chodzi o skazanie za znęcanie się nad zwierzęciem ze szczególnym okrucieństwem to sąd obowiązkowo orzeka ten środek karny. Zakazy te orzeka się w latach od 1 roku do lat 15. W razie skazania za przestępstwo znęcania się nad zwierzętami, sąd orzeka nawiązkę w wysokości od 1000 zł do 100 000 zł na wskazany cel związany z ochroną zwierząt. Ponadto orzekając warunkowe umorzenie postępowania w tym przedmiocie, sąd może orzec zakaz posiadania wszelkich zwierząt lub określonej kategorii zwierząt do lat 2.
Odebrane zwierzę z kolei podlega zwrotowi, jeżeli sąd nie orzeknie przepadku zwierzęcia, a także jeżeli postępowanie karne w sprawie o znęcanie się nad zwierzętami zostanie umorzone. Niestety w praktyce często zdarza się tak, że sprawy o znęcanie się nad zwierzętami często zostają umorzone. Powoduje to w istocie zbyt dużo luk w prawie i przestarzałe regulacje prawne w tym przedmiocie. Największe zasługi związane ze zwalczaniem procederu znęcania się nad zwierzętami, bez wątpienia należy przypisać organizacjom społecznym, których celem statutowym jest ochrona zwierząt. To one w istocie walczą z patologią i ratują katowane, wygłodzone, skrajnie zaniedbane zwierzęta, które stały się ofiarami ludzkiego okrucieństwa. Ich udział w mojej ocenie jest nieoceniony i to właśnie takim organizacjom należą się szczególne wyrazy uznania.
Ochroną na mocy przepisów wynikających z Ustawy o ochronie zwierząt objęte są zwierzęta domowe, gospodarskie, wykorzystywane do celów rozrywkowych, widowiskowych, sportowych, filmowych, sportowych, specjalnych, zwierzęta laboratoryjne, pod warunkiem, że mają one właściciela lub opiekuna. Mając to na uwadze zwierzęta wolno żyjące i bezdomne nie podlegają instytucji czasowego odebrania.
Jeśli jesteś w posiadaniu informacji o przypadkach znęcania się nad zwierzętami, koniecznie reaguj! Jeśli potrzebujesz pomocy, zwróć się do mnie. Zwierzęta w obliczu ludzkiego okrucieństwa pozostają zupełnie bezbronne… należy stanowczo sprzeciwiać się procederom znęcania się nad zwięrzętami.
