Prawa autorskie przysługują każdemu twórcy. Niezależnie od tego czy jest on grafikiem, malarzem, rzeźbiarzem, dziennikarzem, reżyserem czy powieściopisarzem. Nie każdy z nich wie jednak jak zabezpieczyć swoje interesy i zawrzeć korzystną dla siebie umowę. O czym pamiętać konstruując umowy prawa autorskiego? Odpowiedź w artykule.
Na samym wstępie należy wspomnieć, że każdemu twórcy przysługują dwa rodzaje praw autorskich:
1.Osobiste (więź twórcy z utworem, nieograniczone w czasie, niezbywalne, niedziedziczne) – prawo do autorstwa.
Nie można ich przenosić, gdyż przysługują one tylko i wyłącznie twórcy, ale można upoważnić inne osoby do wykonywania w imieniu twórcy tych praw w umowie zawierając chociażby klauzulę o następującej treści: „Upoważniam ___ do wykonywania w moim imieniu autorskich praw osobistych w postaci prawa do nadzoru nad sposobem korzystania z utworu”.
Ponadto możliwe jest zawarcie w umowie tak zwanych „porozumień dotyczących autorskich praw osobistych”. Porozumienia dotyczące autorskich praw osobistych mogą dotyczyć:
– zgody na niewykonywanie nadzoru autorskiego,
-zgody na wprowadzanie zmian w utworze, które mogłyby stanowić naruszenie jego integralności,
– zgody na pominięcie nazwiska twórcy w rozpowszechnianym utworze.
To niejako odebranie praw osobistych twórcom, jednakże za zgodą twórcy takie porozumienia mogą znajdować się w treści umowy i jest to zgodne z prawem.
2.Majątkowe (wyłączne prawo do korzystania z utworu, rozporządzenia utworem i pobierania wynagrodzenia, ograniczone w czasie [max.70 lat od śmierci twórcy, a w odniesieniu do utworów współautorów po upływie 70 lat od śmierci ostatniego współtwórcy, który przeżył pozostałych], zbywalne, dziedziczne).
Autorskie prawa majątkowe mogą zostać przeniesione:
– w drodze umowy (nabycie pierwotne, strony: twórca, inne podmioty wskazane w ustawie)
– w drodze dziedziczenia (nabycie wtórne, strony: spadkobierca, nabywca praw autorskich).
Wymienia się następujące rodzaje umów prawa autorskiego:
– umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych: umowa rozporządzająca do przeniesienia praw z podmiotu X na Y, to umowa konstrukcyjnie trwała,
– umowa o korzystanie z utworu (umowa licencyjna): umowa zobowiązująca, umowa która konstrukcyjnie nie jest trwała, podmiot X – licencjodawca zobowiązuje się, że będzie „znosił” korzystanie ze swojego utworu na określonych polach eksploatacji za pewnym wynagrodzeniem lub nieodpłatnie przez podmiot Y- licencjobiorcę. Licencja może być wyłączna lub niewyłączna.
O czym pamiętać konstruując umowę z zakresu prawa autorskiego:
1.Forma umowy:
- forma pisemna pod rygorem nieważności – wymagana jest dla umowy przenoszącej autorskie prawa majątkowe oraz dla umowy licencyjnej wyłącznej,
- dowolna forma (ustna, czy czynność dorozumiana) wystarczy dla umowy licencyjnej niewyłącznej
2.Przedmiot umowy:
- utwór (wskazać na specyfikację)
- przedmiot praw pokrewnych
- wizerunek;
3. Postanowienie umowne o przeniesieniu autorskich praw majątkowych;
4. Licencja i jej rodzaj:
- wyłączna – twórca upoważnia konkretną osobę do korzystania z utworu na określonym polu eksploatacji, tylko konkretna osoba i tylko na konkretnym polu,
- niewyłączna – twórca może upoważnić inne osoby do korzystania z utworu na tym samym polu eksploatacji.
Warto wskazać przy tym czy licencjodawca może korzystać z utworu w zakresie w którym udzielił licencji licencjobiorcy. W braku wyraźnego postanowienia o przeniesieniu prawa, uważa się, że twórca udzielił licencji, jest to tak zwane „ domniemanie licencji”,
5. Czy możliwe jest udzielenie sublicencji (dalszych licencji):
- umowa licencyjna: zakaz udzielania sublicencji przez licencjobiorcę, jeżeli nie ma wyraźnej zgody licencjodawcy w umowie,
- umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych: nabywca autorskich praw majątkowych może przenieść je na inne osoby, chyba że umowa stanowi inaczej.
6.Czas trwania umowy:
- umowa licencyjna: jeśli inaczej nie zastrzeżono w umowie, prawo do korzystania z utworu jest ważne przez 5 lat, a po upływie tego terminu prawo uzyskane na podstawie umowy licencyjnej wygasa,
- umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych: jeśli inaczej nie zastrzeżono w umowie, czas na który dokonano przeniesienia nie jest ograniczony (całe życie twórcy plus 70 lat po jego śmierci). Dobrze wskazywać czas trwania umowy.
7.Terytorium:
- umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych – terytorium, którego dotyczy przeniesienie praw nie jest ograniczone (o ile umowa nie stanowi inaczej)
- umowa licencyjna – co do zasady uprawnia do korzystania z utworu na terytorium państwa, w którym licencjobiorca ma swoją siedzibę lub miejsce zamieszkania (o ile umowa nie stanowi inaczej, bo możliwe jest umowne wskazanie, że licencja zostanie udzielona bez ograniczeń terytorialnych).
8.Pola eksploatacji:
- trzeba wymienić wyraźnie pola eksploatacji (utrwalanie i zwielokrotnianie utworu, obrót oryginałem albo egzemplarzami, rozpowszechnianie utworu w inny sposób)
- zakaz rozporządzania prawami i udzielania licencji na tych polach eksploatacji, które nie są znane w dniu zawarcia umowy (możliwe, że jeśli pojawią się w przyszłości nowe pola eksploatacji to strony rozszerzą umowę na te pola)
Nieważna jest umowa w części dotyczącej wszystkich utworów lub wszystkich utworów określonego rodzaju tego samego twórcy mających powstać w przyszłości.
9.Autorskie prawa zależne:
To takie prawa, które są ściśle związane z utworem pierwotnym np. przekłady książek na inny język, scenariusz filmowy oparty na motywach książki. Nawet przy umowach przenoszących całość autorskich praw majątkowych prawa zależne pozostają przy twórcy chyba, że umowa stanowi inaczej. Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, twórca zachowuje wyłączne prawo zezwalania na wykonywanie zależnego prawa autorskiego, mimo że w umowie postanowiono o przeniesieniu całości praw majątkowych.
10.Wynagrodzenie autorskie:
- jeżeli z umowy nie wynika, że przeniesienie autorskich praw majątkowych lub udzielenie licencji nastąpiło nieodpłatnie, twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia;
- jeśli nie określono wysokości wynagrodzenia dla autora, określa się to wynagrodzenie z uwzględnieniem zakresu udzielonego prawa oraz korzyści wynikających z korzystania z utworu
- wynagrodzenie może być ryczałtowe (konkretna kwota), proporcjonalne (np. procentowe uzależnione od wysokości sprzedaży, wpływów), mieszane (ryczałt i procentowe).
11.Wypowiedzenie i odstąpienie od umowy:
- nabywca praw/ licencjobiorca:
– niedostarczenie utworu w terminie
– usterki utworu
– wady prawne
- twórca/ spadkobierca:
– istotne interesy twórcze
– nieprzystąpienie do rozpowszechniania utworu
– publiczne udostępnienie w nieodpowiedniej formie lub ze zmianami
– umowy licencyjne.
Jeśli masz pytania odnośnie umów prawa autorskiego lub potrzebujesz pomocy przy sporządzaniu takiej, napisz do mnie. Pamiętaj, że to szczególnie ważne, żeby dobrze zabezpieczyć Twoje interesy. Ustawa o Prawie autorskim i prawach pokrewnych daje takie możliwości należy więc wykorzystać je w 100 %.
