Organizacje obywatelskie, organizacje non – profit, organizacje trzeciego sektora, NGO (non -goverment organization ), organizacje użyteczności publicznej, organizacje pożytku publicznego- to inne określenia na organizacje pozarządowe. Czym są organizacje pozarządowe i co odróżnia je od pozostałych organizacji? Odpowiedź w poniższym artykule.
Zgodnie z art. 3 ust. 2 Ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U.2022.1327) organizacjami pozarządowymi są niebędące jednostkami sektora finansów publicznych w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych lub przedsiębiorstwami, instytutami badawczymi , bankami i spółkami prawa handlowego będącymi państwowymi lub samorządowymi osobami prawnymi, niedziałające w celu osiągnięcia zysku osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, w tym fundacje i stowarzyszenia z zastrzeżeniem, że niektórych przepisów ustawy nie stosuje się do fundacji publicznych i fundacji partii politycznych.
Definicja te może jednak nie być do końca zrozumiała, dlatego też w dużym uproszczeniu należy wskazać, że organizacja pozarządowa to organizacja, której celem nie jest osiąganie zysku, a która działa na rzecz określonego interesu.
Organizacje pozarządowe nazywa się również organizacjami trzeciego sektora. To oznacza, że powstają z inicjatywy ich założycieli, ale działają w interesie publicznym. W tym miejscu należy wskazać, że powszechnie przyjmuje się, że istnieje trzy tzw. „sektory”. Pierwszy z nich to sektor publiczny, gdzie zalicza się działania administracji publicznej i władzy, drugi z nich to sektor rynkowy tworzony przez przedsiębiorców. Organizacje pozarządowe łączą cechy sektora publicznego jak i sektora rynkowego. To oznacza, że podobnie jak w sektorze rynkowym NGO tworzone są z inicjatywy ich założycieli czyli osób prywatnych i podobnie jak w sektorze publicznym działają pro publico bono czyli dla dobra publicznego.
Organizacjami pozarządowymi są zatem:
– fundacje;
– stowarzyszenia (zwykłe, rejestrowe);
– związki stowarzyszeń;
– kluby sportowe i uczniowskie kluby sportowe;
– związki sportowe;
– koła łowieckie;
– komitety społeczne;
– spółdzielnie socjalne;
– partie polityczne;
– związki zawodowe;
– samorządy zawodowe;
– federacje i konfederacje pracodawców;
– izby gospodarcze;
– izby rzemieślnicze;
– związki rolników i kółka rolnicze;
– koła gospodyń wiejskich;
– kluby osiedlowe;
– grupy wsparcia i grupy samopomocowe;
– organizacje kościelne.
Z kolei organizacjami pozarządowymi nie są podmioty tworzące sektor finansów publicznych o których mowa w art. 9 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U.2022.1634) tj.:
– organy władzy publicznej (organy administracji rządowej, organy kontroli państwowej i ochrony prawa, sądy, trybunały);
– jednostki samorządu terytorialnego i ich związki;
– związki metropolitalne;
– jednostki budżetowe;
– samorządowe zakłady budżetowe;
– agencje wykonawcze;
– instytucje gospodarki budżetowej;
– państwowe fundusze celowe;
– Zakład Ubezpieczeń Społecznych i zarządzane przez niego fundusze;
-Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i fundusze zarządzane przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego;
– Narodowy Fundusz Zdrowia;
– samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej;
– uczelnie publiczne – Polska Akademia Nauk i tworzone przez nią jednostki organizacyjne;
– państwowe i samorządowe instytucje kultury;
– inne państwowe lub samorządowe osoby prawne utworzone na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych, z wyłączeniem przedsiębiorstw, instytutów badawczych, instytutów działających w ramach Sieci Badawczej Łukasiewicz, banków oraz spółek prawa handlowego;
– Bankowy Fundusz Gwarancyjny.
Ponadto podkreślenia jeszcze raz wymaga fakt, że organizacje pozarządowe nie działają w celu osiągania zysku (są zatem non – profit). Przepisy prawa pozwalają jednak organizacjom pożytku publicznego na prowadzenie działalności gospodarczej. To nie oznacza jednak, że z chwilą osiągnięcia zysku takie podmioty przestają być NGO w rozumieniu ustawy. Tej tematyce zostanie jednak poświęcony osobny wpis.
Organizacje obywatelskie można podzielić ze względu na profil prowadzonych przez nie działalności. Wśród najczęściej spotykanych wyróżnia się organizacje samopomocowe, opiekuńcze, przedstawicielskie, mniejszości, zadaniowe, tradycyjne.
Praktyka pokazuje, że najczęściej spotykanymi formami prowadzenia organizacji pozarządowych są stowarzyszenia i fundacje. Jakie są ich wady i zalety? Jakie są pomiędzy nimi różnice? O tym w kolejnym wpisie związanym z organizacjami pozarządowymi.
