Śmierć bliskich osób zawsze jest dla nas traumatycznym przeżyciem, na które nigdy nie jesteśmy w stanie się przygotować. W tak trudnym czasie, często zmagamy się z dezorientacją i niepewnością, co do tego, jak postępować i gdzie szukać wsparcia. Nic więc dziwnego, że możemy nie pamiętać o wielu istotnych kwestiach lub przeoczyć ważne sprawy, których niedopilnowanie może wiązać z bardzo niekorzystnymi dla nas skutkami. Środki zgromadzone na subkoncie ZUS czy rachunku OFE stanowią istotny element majątku ubezpieczonego, o który bez wątpienia warto zawalczyć.
Środki zgromadzone w ramach II filaru, tj. OFE czy subkoncie ZUS, podlegają dziedziczeniu w trybie pozatestamentowym. Oznacza to, że środki te wypłacone osobom uprawnionym nie wejdą w skład spadku, z pewnymi wyjątkami, o których mowa poniżej.
Komu i na jakiej podstawie będą przysługiwały środki po śmierci członka OFE?
W myśl art. 82 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, członkowi OFE w każdym czasie, jak i osobie występującej z wnioskiem o przyjęcie do funduszu, przysługuje prawo do wskazania konkretnych osób, które na wypadek ich śmierci będą mogły dysponować ich środkami zgromadzonymi w otwartym funduszu emerytalnym. Uprawnienie to stanowi wyjątek od ogólnej zasady braku możliwości rozporządzania tymi środkami przez członka OFE (art.107 ust. 2 ustawy o. f. e.). W skrócie chodzi o to, że ww. osoby mogą wskazać imiennie jedną lub więcej osób, którym miałyby przysługiwać zgromadzone w funduszu środki, wraz ze wskazaniem udziałów, w jakich wskazane osoby miałyby te środki otrzymać. W razie braku wskazania udziałów, z góry przyjmuje się, że udziały osób uprawnionych są równe. Wskazanie takich osób staje się skuteczne z chwilą złożenia oświadczenia woli przez członka OFE i nie jest tu potrzebna zgoda funduszu. Oświadczenie to może być w każdej chwili zmienione, jak i odwołane.
Warunkiem koniecznym do objęcia środków zgromadzonych w OFE przez wskazane osoby jest to, że muszą one żyć w chwili śmierci członka funduszu.
A co jeżeli zmarły był jedyną osobą uprawnioną, którą wskazał ubezpieczony?
W takim przypadku środki zgromadzone w OFE wejdą do spadku po zmarłym członku OFE. Tak stanie się również wtedy, gdy członek funduszu za życia w ogóle nie wskazał osób uprawnionych.
Kto jeszcze może ubiegać się o zwrot środków z otwartego funduszu emerytalnego po śmierci ubezpieczonego?
Prawo do uzyskania takich środków przysługuje:
– małżonkowi (pod warunkiem pozostawania w związku małżeńskim w chwili śmierci członka OFE);
Zgodnie z art. 131 ustawy o f. e. fundusz dokonuje wpłaty transferowej połowy środków zgromadzonych na rachunku zmarłego w OFE w zakresie w jakim środki te stanowią przedmiot wspólności ustawowej. Wypłata transferowa dokonywana jest na rachunek małżonka zmarłego w otwartym funduszu emerytalnym. Jeżeli jednak małżonek zmarłego członka nie posiada własnego rachunku OFE i w terminie 2 miesięcy nie wskaże rachunku w jakimkolwiek innym otwartym funduszu, OFE otworzy rachunek dla współmałżonka. Z chwilą otwarcia rachunku dla małżonka zmarłego, staje się on członkiem OFE.
– wspomnianym wyżej osobom uprawnionym (fundusz dokona na rzecz osób wskazanych przez ubezpieczonego wypłaty ½ środków)
– spadkobiercom zmarłego (jeżeli nie wskazał on innych uprawnionych).
W jaki sposób następuje podział tych środków?
Podział ten dzieli się na dwa etapy:
- połowa środków zostaje przekazana na rachunek OFE małżonka osoby zmarłej w takim zakresie, w jakim te środki stanowiły przedmiot wspólności ustawowej;
- natomiast drugą część pieniędzy zgromadzonych w OFE przekazuje się bezpośrednio osobom wskazanym przez zmarłego ubezpieczonego, a w razie braku takich osób- jego spadkobiercom.
Ważne! Wciąż brakuje regulacji, w świetle których miałby wynikać obowiązek zawiadomienia osoby uposażonej o posiadaniu środków po zmarłym członku funduszu, dlatego zwrot należnych nam środków nastąpi dopiero w wyniku podjętych przez nas samych odpowiednich czynności!
W jaki sposób należy się ubiegać o zwrot środków zgromadzonych na rachunku OFE?
W pierwszej kolejności osoba uprawniona do tych środków powinna wypełnić wniosek o wypłatę udostępniony przez dane Towarzystwo Emerytalne.
Ubiegając się o zwrot środków należy dysponować:
- dokumentem tożsamości- tj. dowodem osobistym lub paszportem;
- skróconym odpisem aktu zgonu osoby ubezpieczonej;
- jeżeli chodzi o osobę pozostającą w związku małżeńskim z ubezpieczonym – odpisem aktu małżeństwa;
- dokumentem potwierdzającym, że dana osoba została wskazana przez członka OFE jako osoba uprawniona do otrzymania środków po jego śmierci;
- w przypadku spadkobierców, konieczne będzie okazanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia.
Dokumenty te powinny być przedstawione w formie oryginałów lub kopii poświadczonych przez notariusza, radcę prawnego lub adwokata jako zgodne z oryginałem.
Otwarty fundusz dokonuje wypłaty środków w terminie 3 miesięcy, nie wcześniej jednak niż w terminie 1 miesiąca, od dnia przedstawienia funduszowi urzędowego dokumentu stwierdzającego tożsamość osoby uprawnionej.
Jak odzyskać środki zgromadzone na subkoncie ZUS?
Zasady wypłaty i podziału należnych środków z subkonta ZUS są takie same jak przy rachunku OFE. Podział środków na subkoncie nastąpi na podstawie wniosku złożonego przez osobę uprawnioną do tych środków, w oparciu o dostarczone wcześniej przez ubezpieczonego oświadczenie o stosunkach majątkowych między nim a jego współmałżonkiem i wskazanie osób uprawnionych dokonane przed śmiercią przez zmarłego ubezpieczonego.
Wniosek o transfer/ wypłatę środków z subkonta ubezpieczonego jest dostępny na stronie ZUS.
Co jeśli ubezpieczony miał subkonto ZUS i jednocześnie był członkiem OFE?
W takim przypadku ubezpieczony powinien dokonać wskazania osób uprawnionych do otrzymania środków zgromadzonych na rachunku OFE i subkoncie ZUS w swoim OFE. Wobec tego początek podziału środków nastąpi w OFE, dlatego też osoba uprawniona, w celu otrzymania należnych jej środków, powinna złożyć wniosek o wypłatę we właściwym dla niej otwartym funduszu emerytalnym.
OFE ma obowiązek zawiadomić ZUS o osobach, na rzecz których nastąpił podział środków zgromadzonych na rachunku w OFE w razie śmierci osoby, dla której ZUS prowadzi subkonto, a także o udziale tych osób w środkach zgromadzonych na rachunku w OFE, w ciągu 14 dni od momentu zrealizowania podziału. Po otrzymaniu przez ZUS stosownego zawiadomienia z OFE, ZUS ma obowiązek dokonania podziału i wypłaty środków zapisanych na subkoncie zmarłej osoby ubezpieczonej w terminie 3 miesięcy.
